(12. Yargı Paketi)
4. Yargı Reformu Strateji Belgesi Kapsamındaki Yasal Düzenlemeler ve Gerekçelerinin Analizi
Teklifin Adı: Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
Tarih / Esas No: 22 Haziran 2026 / Esas No: 2/3737
Teklif Sahipleri: Tokat Milletvekili Mustafa Arslan, İstanbul Milletvekili Nurettin Alan ve diğer AK Parti Milletvekilleri
Ana Komisyon: Adalet Komisyonu (Esas), Anayasa Komisyonu (Tali)
12. Yargı Paketi, yargı hizmetlerinin etkinliğinin artırılması, usul ekonomisinin güçlendirilmesi ve uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesi amacıyla getirilen kapsamlı değişiklikler içermektedir. Düzenlemeler; yalnızca mahkemelerin işleyişini değil, dava ve takip süreçlerinin yürütülmesini, hak arama özgürlüğünün kullanılmasını ve mesleki sorumluluk alanlarını da doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle Paket, özellikle avukatlar, hâkimler, savcılar ve diğer hukuk uygulamacıları bakımından yakından incelenmesi gereken son derece önemli bir düzenleme niteliğindedir. Yapılan değişikliklerin doğru anlaşılması, yalnızca teorik bir değerlendirme değil; devam eden ve gelecekte açılacak dava, takip ve hukuki işlemlerin sağlıklı biçimde yürütülmesi bakımından da zorunluluk arz etmektedir.
1. Genel Gerekçe ve Vizyon
Söz konusu kanun teklifi, Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 23 Ocak 2025 tarihinde açıklanan “4. Yargı Reformu Strateji Belgesi (2025-2029)” hedefleri doğrultusunda kaleme alınmıştır. Belgenin temel vizyonu, “hukukun üstünlüğünü esas alan, gecikmeyen ve öngörülebilir bir adalet sistemi” inşa etmektir.
Teklifin hazırlanmasındaki temel amaçlar; hak arama hürriyetinin güçlendirilmesi, adalete erişimin kolaylaştırılması, yargılamaların makul sürede tamamlanması ve uygulamada tartışmalara yol açarak vatandaş mağduriyeti üreten çeşitli yasal boşlukların giderilmesidir. Ayrıca, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) son dönemde verdiği iptal kararlarının oluşturduğu hukuki boşlukların doldurulması da bu teklifin kritik hedeflerinden biridir.
2. En Önemli Düzenlemeler ve Getirilen Yenilikler
Kanun teklifiyle birçok temel kanunda (HMK, TMK, İİK, TBK, İYUK, Danıştay Kanunu vb.) köklü ve doğrudan vatandaşı ilgilendiren değişiklikler yapılmaktadır. Öne çıkan en önemli düzenlemeler aşağıda başlıklar halinde özetlenmiştir:
İİK’DA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
Miras yoluyla intikal eden taşınmazların ortaklığının satış suretiyle giderilmesi (izale-i şüyu) işlemlerindeki suiistimalleri önlemek amacıyla son derece önemli iki yeni kural getirilmektedir:
Mirasçılara Özel İlk Satış: Ortaklığın satış yoluyla giderilmesinde yapılacak birinci açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirilecektir. Bu ilk ihalede başlangıç bedeli, malın kıymetinin tamamı (muhammen bedel) üzerinden açılacaktır. Böylece malın değerinin altında gitmesi önlenecek ve öncelikle aile içinde kalması sağlanacaktır. Mirasçılar arasında alıcı çıkmazsa, ikinci açık artırma genel hükümlere göre herkese açık yapılacaktır.
Hacizli Malların Satışına İlişkin Düzenlemeler
Yapılan değişiklikle, hacizli malların açık artırma yoluyla satışında elektronik satış portalındaki ilanların kapsamı yeniden düzenlenmiş; tekliflerin geçerli olabilmesi için asgari teklif tutarları belirlenmiş, satış isteyen alacaklının alacağı teminatı karşıladığı ölçüde teminat yatırma yükümlülüğü kaldırılmış ve ihaleyi kazandığı hâlde satış bedelini süresinde yatırmayan alıcının teminatının iade edilmeyeceği, satış isteyen alacaklı olması hâlinde ise muhammen bedelin %10’unun alacağından mahsup edileceği ve satış masraflarının kendisine yükletileceği hüküm altına alınmıştır.
Geçiş hükmü uyarınca, yürürlük tarihinden önce ilan edilmiş açık artırmalar hakkında önceki hükümler uygulanmaya devam edecektir.
NOTERLİK KANUNU’NDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
Yapılan düzenleme ile noterlik evrakının mahkeme, sulh ceza hâkimliği, Cumhuriyet başsavcılığı veya kanunen soruşturma yapmaya yetkili resmî makamlar tarafından incelenebilmesine ilişkin usul yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, evrakın aslının talep edilmesi hâlinde noter, aslına uygunluğunu onayladığı bir örneği noterlikte muhafaza ederek evrakın aslını ilgili makama gönderecek; yalnızca onaylı örneğinin istenmesi durumunda ise evrakı elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imza ile onaylayarak mümkünse elektronik ortamda, bunun mümkün olmadığı hâllerde ise fizikî olarak ilgili makama iletecektir. Ayrıca bu işlemler nedeniyle yevmiye numarası verilmeyecek; posta ve kanunda öngörülen yol masrafı dışında harç, vergi, değerli kâğıt bedeli veya herhangi bir ücret alınmayacaktır.
DANIŞTAY KANUNU’NDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
Danıştay Daire Sayısının Azaltılması Takviminin Uzatılması
Danıştay daire sayısının 10’a düşürülmesi için öngörülen azami süre (mevcut iş yükü dikkate alınarak) 23 Temmuz 2030 tarihine kadar (4 yıl) uzatılmıştır. Ayrıca boşalan üyelik seçimlerindeki oran düzenlemeleri güncellenmiştir.
İYUK DEĞİŞİKLİKLERİ
Tek Hâkimle Çözümlenecek Davaların Kapsamı (Madde 5 ve 7): Mahkeme heyetiyle bakılan bazı uyuşmazlıkların ve bağlama kararlarının daha hızlı sonuçlandırılması amacıyla idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından karara bağlanabilmesine imkân tanınmıştır.
İdare mahkemesi hâkimlerine ilişkin yeni düzenleme, yalnızca yürürlük tarihinden sonra açılan davalarda uygulanacaktır.
Bölge İdare Mahkemeleri: İYUK’ta yapılan değişiklikle, bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesindeki yetkileri genişletilmiştir.
Buna göre, ilk derece mahkemesinin karar sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gerekçesi hatalı veya eksik ise bölge idare mahkemesi kararı bozmak yerine gerekçeyi düzelterek, maddi hataları da gidererek istinaf başvurusunu reddedebilecektir. Ayrıca, görevsizlik veya yetkisizlik, yasaklı ya da reddedilmiş hâkimin davaya bakması, dilekçenin reddi gerekirken esasa girilmesi, dosyanın eksik veya yanlış hasımla sonuçlandırılması, talep hakkında karar verilmemesi ya da eksik hüküm kurulması gibi usule ilişkin aykırılıklar bulunması hâlinde ilk derece mahkemesi kararı kaldırılarak dosya yeniden karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderilecektir. Bununla birlikte, keşif, bilirkişi incelemesi veya duruşma yapılması gerekirken bunların yapılmamış olması hâlinde bölge idare mahkemesi, bu eksiklikleri kendisi tamamlayarak esasa ilişkin karar verebilecek; bu hâller dışında ise dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilemeyecektir.
Temyiz: İYUK’ta yapılan değişiklikle, bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesi sonucunda ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar kural olarak 30 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilecektir. Ancak tek hâkimle görülen bazı davalar ile kanunda sayılan belirli dava türlerinde temyiz yolu kapalı tutulmuştur. Ayrıca, temyiz edilebilirlik bakımından yeni parasal sınırlar getirilmiş; 2026 yılı için kararlar arasındaki farkın 55.000 TL’yi aşmadığı durumlarda temyiz yoluna başvurulamayacağı düzenlenmiştir.
Danıştay temyizine ilişkin yeni hükümler, yürürlük tarihinden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında uygulanacak; önceki kararlar bakımından eski hükümler geçerli olacaktır.
TBK VE TTK FAİZ HESAPLAMALARI DEĞİŞİKLİKLERİ
Tazminat Hesaplamalarında Faiz İşletilmesi Usulü: Destekten yoksun kalma ve çalışma gücü kaybı/yitirilmesinden doğan peşin ödenen tazminatların haksız fiil tarihinden itibaren geriye dönük fahiş faiz yükü oluşturmasını önlemek ve hakkaniyetli denge kurmak amacıyla faiz başlangıcı ve peşin sermaye değeri hesaplama kriterleri düzenlenmiştir.
Tazminata ilişkin yeni hükümler, yalnızca yürürlük tarihinden sonra meydana gelen haksız fiil ve zarar doğuran olaylara uygulanacaktır.
Yapılan düzenlemeyle, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu kapsamında sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse uygulanacak faiz oranı, TCMB’nin kısa vadeli kredi işlemlerine ilişkin reeskont faiz oranının %80’i esas alınarak belirlenecektir.
*Geriye Dönük Uygulama / Geçiş Hükmü: Yeni faiz ve tazminat hesaplama kurallarının görülmekte olan davalara uygulanma şartları ve geçiş esasları belirlenmiştir.
TMK’DA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
Vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmazların mahkeme kararıyla satışı işlemleri, geleneksel yöntemlerden arındırılarak tamamen UYAP entegre Elektronik Satış Portalı üzerinden yapılacaktır. Bu sayede satışlar daha geniş bir kitleye ulaşacak, şeffaflık sağlanacak ve mallar daha yüksek piyasa değerinden satılarak vesayet altındaki kişilerin menfaatleri korunacaktır.
Vasinin yönetimindeki malların satışına ilişkin yeni hükümler, yürürlük tarihinden önce ilan edilen açık artırmalarda uygulanmayacaktır.
HMK’DA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
Belirsiz Alacak Davasının Tamamen Kaldırılması- HMK MADDE 107
Uygulamada uzun süredir ciddi tartışmalara, hak kayıplarına ve yargısal karmaşaya sebep olan “Belirsiz Alacak Davası” yürürlükten kaldırılmaktadır. Buna karşın, belirsiz alacak davasının davacılara sağladığı en büyük iki avantaj olan; “alacağın kalan kısmını talep etme hakkı (bir defaya mahsus)” ve “zamanaşımının davanın açıldığı tarihten itibaren tüm alacak için kesilmesi” gibi haklar, koruyucu bir yaklaşımla Kısmi Dava kapsamına dahil edilerek korunmuştur.
Duruşma Arasındaki Süreye “Üç Ay” Sınırı (HMK)
Yargılamaların makul sürede tamamlanması ilkesini hayata geçirmek amacıyla; hukuk mahkemelerinde yazılı yargılama usulünün uygulandığı davalarda, ardışık duruşmalar arasındaki süre kural olarak 3 aydan uzun olamayacaktır. Bu adım, davaların sürüncemede kalmasınıengellemeyi hedeflemektedir
2. Hmk Ses ve Görüntü Transferiyle (SEGBİS/e-Duruşma) Ön İnceleme Yapılması (Madde 17): Ön inceleme duruşmalarının da sesli ve görüntülü nakil vasıtasıyla (online/e-duruşma) icra edilmesine imkân sağlanmıştır.
3. Senetle İspat Parasal Sınırlarının Güncellenmesi (Madde 18): Senetle ispat ve delil sözleşmesi sınırı AYM iptal kararı uyarınca yeniden hukuki güvenceye kavuşturulmuştur.
4. HMK m. 166’da yapılan değişiklikle, birleştirme kararının kesinleşmesiyle ilk davanın açıldığı mahkemenin bu kararla bağlı olacağı düzenlenmiş; ayrıca birleştirme ve ayırma kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yolları yeniden belirlenmiştir. Buna göre, ilk derece mahkemelerinin birleştirme kararlarına karşı yalnızca istinaf, bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararlarına karşı ise hükümle birlikte temyiz yoluna başvurulabilecektir. Ayrıca, bu kararlar tek başına istinaf veya temyizde bozma ya da kaldırma sebebi oluşturmayacaktır.
5. Hmk bölge adliye mahkemesinin yeniden esas hakkında verdiği kararların temyiz edilebilirliği yeniden düzenlenmiş; parasal sınırın altında kalan kararlar ile yalnızca yargılama gideri ve vekâlet ücretine ilişkin kararlar bakımından temyiz yolu kapatılmıştır.
TCK’DA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
TCK m. 157-158’de Yapılan düzenlemeyle, dolandırıcılık suçuna iştirak yalnızca banka, ödeme veya kripto varlık hesaplarının kullanılmasını sağlayan bilgi ya da araçların menfaat karşılığında başkasına verilmesiyle sınırlı kalmışsa, verilecek ceza yarı oranında indirilecektir.
Kanun yolu incelemesindeki dosyalarda lehe düzenlemeden yararlanabilecek sanıklar yönünden bozma kararı verilerek dosya ilk derece mahkemesine gönderilecektir.
İnfaz aşamasındaki veya sonradan kesinleşen bazı dolandırıcılık mahkûmiyetlerinde, mağdurun zararının altı ay içinde tamamen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilecektir.
CMK’DA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
CMK 80 genetik inceleme sonuçlarının gizliliği: Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, genetik inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilmesi, yalnızca kanunda öngörülen hâllerde soruşturma ve kovuşturmalarda kullanılabilmesi, belirli sürelerin sonunda veya şartların gerçekleşmesiyle silinip imha edilmesi ve ilgili kişiye gerekli hâllerde bu verilerin silinmesini talep etme hakkı tanınması düzenlenmiştir. Ayrıca, kayıtların tutulması, kullanılması ve imhasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirlenmesi öngörülmüştür.
CMK m. 231’de yapılan değişiklikle, HAGB kurumunun uygulanma şartları ve denetim süreci yeniden düzenlenmiş; HAGB kararlarına karşı istinaf, bazı hâllerde ise temyiz yolu getirilmiş, ayrıca işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği bazı kötü muamele suçlarında HAGB uygulanamayacağı hüküm altına alınmıştır.
CMK m. 247’de yapılan değişiklikle, kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilmesi mümkün hâle getirilmiş; ancak daha önce sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyeceği düzenlenmiştir. Ayrıca, güvenlik tedbirine hükmedilmesi hâlinde kaçak sanık veya müdafiine savunma hakkını kullanabilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesini talep etme imkânı tanınmıştır.
CMK m. 308 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisinde yapılan değişiklikle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına, yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları dışında Yargıtay ceza dairelerinin tüm kararlarına karşı, dosyanın kendisine tesliminden itibaren 3 ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz etme yetkisi tanınmıştır. Sanık lehine yapılacak itirazlarda ise süre şartı aranmayacaktır. Ayrıca, itiraz isteminde bulunabilecek kişiler de kanunda açıkça belirlenmiştir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisine ilişkin düzenleme, yalnızca yürürlük tarihinden sonra Başsavcılığa teslim edilen dosyalarda uygulanacaktır.
DİĞER
Adli Tıp Kurumu Kanunu’nda yapılan değişiklikle, ihtisas kurulu başkan ve üyelikleri için uzmanlık veya doktora şartı getirilmiş, bu görevlerin süresi ise 4 yıl olarak belirlenmiştir
Hakimler ve Savcılar Kanunu’nda yapılan değişiklikle, hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim müfredatı ile yazılı ve sözlü sınavlarının kapsamı ve değerlendirme usulü yeniden düzenlenmiştir.
Hakimler ve Savcılar Kanunu’nda yapılan değişiklikle, hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav süreçleri yeniden düzenlenmiş; ayrıca hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda gereksiz yere bilirkişiye başvurulması disiplin cezası nedeni sayılmıştır.
12. Yargı Paketi, bilirkişilik kurumunun uygulamadaki sınırlarının yeniden tartışılmasına yol açacak; özellikle hukuki konularda bilirkişi görevlendirilmesinin hangi hâllerde mümkün olduğu, teknik inceleme ile hukuki değerlendirme arasındaki sınırın nasıl çizileceği ve gereksiz bilirkişi görevlendirmesinin hangi şartlarda disiplin sorumluluğu doğuracağı hususlarını uygulamanın temel tartışma başlıkları arasına taşıyacaktır.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen yasa tasarısı meclisten geçmiş bulunmaktadır. Tasarının resmi adında da geçtiği üzere amaç yargının etkin ve verimli işletilmesine yöneliktir. Bu kapsamda hukuk camiasının özellikle beklediği bir takım düzenlemeler hayata geçirilmiştir.
Örneğin son yıllarda ülkemizde yaşanan enflasyonun da etkisiyle belirli bir paranın ödenmesine dayalı davalarda alacaklıların, enflasyon karşısında alacak miktarlarının erimesi oldukça adaletsiz neticeler meydana getirmekteydi. Zira yasal faiz oranı enflasyonun altında kalmakta iken yapılan düzenleme ile bu hususta bir iyileşme öngörülmektedir.
Özellikle avukatlar bakımından dava açılmazdan evvel çözülmesi gereken en büyük problemlerden biri olan ‘belirsiz alacak davası’ – ‘kısmi dava’ ayrımında düzenlemeye gidilerek hak arama hürriyetinin önü açılmıştır.
Son dönemlerde sayıları çokça artan ‘Hesap/Iban kullandırma’ isimleri ile bilinen ceza yargılamaları özelinde kamuoyunca uzun süredir bir düzenleme yapılması beklentisi mevcutken bu kapsamda anılı eylemlerde dolandırıcılık suçunun birebir faili ile hesap sahiplerinin ayrıştırılması ile cezalandırmaların daha hakkaniyete uygun olması hedeflenmektedir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ile birlikte yine kamuoyunun çokça beklediği HAGB düzenlemesi ise eski metne oldukça benzer şekilde yeniden hukuk dünyamızda yerini almaktadır.
Düzenlemelerin başta tüm hukukçulara olmak üzere ülkemize hayırlı olmasını temenni ederiz.